ناخن جویدن در کودکان فقط یک عادت ساده نیست که با تذکر «دستت را از دهانت بیرون بیاور» از بین برود. بعضی کودکان زمانی ناخن میجوند که مضطرب، خسته، بیحوصله یا درگیر یک موقعیت تازه هستند. گاهی هم این رفتار بدون توجه آگاهانه و هنگام تماشای تلویزیون، درس خواندن یا بازی کردن رخ میدهد. برای جلوگیری از ناخن جویدن کودک ابتدا باید بفهمید این رفتار چه زمانی و با چه محرکی شروع میشود.
علت ناخن جویدن کودکان
برای جلوگیری از ناخن جویدن کودک باید به جای تمرکز صرف بر خود ناخن، به شرایطی توجه کنید که پیش از آن اتفاق میافتد. اضطراب، نگرانی درباره مدرسه، ترس از جدایی، تغییرات خانوادگی، فشار تحصیلی یا حتی خستگی میتوانند این رفتار را بیشتر کنند. برخی کودکان نیز هنگام تمرکز زیاد یا بیحوصلگی ناخودآگاه سراغ ناخنهایشان میروند.
گاهی والدین تصور میکنند کودک عمدا این کار را انجام میدهد یا با وجود تذکرهای مکرر به حرف آنها توجه نمیکند. در حالی که ناخن جویدن برای بعضی کودکان به رفتاری خودکار تبدیل میشود و حتی متوجه انجام آن نیستند. بنابراین سرزنش مداوم، مسخره کردن یا تهدید معمولا مشکل را برطرف نمیکند و در بعضی شرایط فشار روانی کودک را افزایش میدهد.
از کجا بفهمیم ناخن جویدن کودک به توجه بیشتری نیاز دارد؟
اگر کودک گاهی ناخن خود را میجود، لزوما به معنای وجود یک مشکل جدی نیست. اما زمانی که این رفتار به شکل مداوم تکرار میشود، باعث زخم شدن اطراف ناخن، خونریزی یا عفونت میشود یا کودک نمیتواند آن را کنترل کند، بهتر است موضوع جدیتر بررسی شود.
همچنین اگر ناخن جویدن همزمان با ترس، اضطراب، اختلال خواب، گوشهگیری، عصبانیت یا تغییر قابل توجه در رفتار کودک دیده شود، بهتر است فقط روی ترک عادت تمرکز نکنید. در چنین شرایطی پیدا کردن عامل اصلی اهمیت بیشتری دارد.
راهکار ترک ناخن جویدن کودکان
اولین قدم برای جلوگیری از ناخن جویدن کودک این است که زمانهای بروز رفتار را شناسایی کنید. چند روز دقت کنید کودک بیشتر در چه موقعیتهایی ناخن میجود؛ هنگام تماشای تلویزیون، قبل از خواب، زمان انجام تکالیف یا در موقعیتهای پر استرس؟ پیدا کردن این الگو به شما کمک میکند مداخله مناسبتری داشته باشید.
به جای تذکرهای پیدرپی، میتوانید یک علامت ساده و از قبل توافقشده با کودک تعیین کنید تا بدون خجالت یا دعوا متوجه رفتار خود شود. مشغول کردن دستها با نقاشی، خمیر بازی، توپ نرم یا فعالیتهای دستی نیز در بعضی موقعیتها کمککننده است.
تشویق رفتارهای مطلوب را هم فراموش نکنید. برای مثال، به جای تمرکز روی دفعات ناخن جویدن، زمانی را که کودک توانسته دستهایش را کنترل کند مورد توجه قرار دهید. هدف این نیست که کودک یکشبه این عادت را کنار بگذارد؛ بلکه باید به او کمک کنید آگاهی و کنترل بیشتری نسبت به رفتار خود پیدا کند.
چه کارهایی برای ترک ناخن جویدن کودک مناسب نیست؟
برای جلوگیری از ناخن جویدن کودک استفاده از تنبیه، تهدید، تحقیر یا مقایسه با کودکان دیگر انتخاب مناسبی نیست. گفتن جملاتی مانند «دستت را از دهانت بیرون بیاور» اگر بارها تکرار شود، ممکن است فقط توجه کودک را به رفتار بیشتر کند.
همچنین نباید بدون بررسی علت، تمام تمرکز را روی ناخنها قرار دهید. اگر این رفتار راهی برای تخلیه اضطراب باشد، حذف اجباری آن بدون رسیدگی به فشار روانی زمینهای، مسئله اصلی را حل نمیکند.
چه زمانی کودک به روانشناس نیاز دارد؟
اگر راهکارهای ساده در خانه نتیجه ندادهاند یا ناخن جویدن با اضطراب و مشکلات رفتاری دیگری همراه شده، رواندرمانی کودک میتواند به روشن شدن علت کمک کند. روانشناس کودک شرایط خانوادگی، هیجانات، روابط، مدرسه و الگوی رفتاری کودک را بررسی میکند تا مشخص شود چه چیزی این عادت را تقویت میکند.
در مرکز مشاوره و روانشناسی خانواده امن، ارزیابی اولیه شرایط کودک را از جنبههای مختلف بررسی میکند تا مشخص شود چه نوع خدماتی برای او مناسبتر است. بر اساس شرایط مراجع، رواندرمانی کودک، مشاوره والدین یا سایر خدمات تخصصی مرتبط انتخاب میشود. اگر درباره رفتار فرزندتان مطمئن نیستید، لازم نیست منتظر شدیدتر شدن مسئله بمانید؛ ارزیابی اولیه میتواند نقطه شروع مناسبی برای تصمیمگیری باشد.
برای جلوگیری از ناخن جویدن کودک نیز متخصص ابتدا به الگوی رفتار و عوامل زمینهای توجه میکند و سپس متناسب با شرایط کودک و خانواده، مسیر مناسب را پیشنهاد میدهد.
ثبت درخواست مشاوره چگونه انجام میشود؟
اگر ناخن جویدن کودک شما مکرر شده یا درباره علت آن نگرانی دارید، میتوانید در مرکز مشاوره و روانشناسی خانواده امن درخواست مشاوره ثبت کنید. پس از ثبت درخواست، شرایط شما بررسی میشود و بر اساس موضوع مطرحشده، متخصص مناسب پیشنهاد خواهد شد. این روند به شما کمک میکند پیش از شروع درمان، شناخت روشنتری از مسئله داشته باشید.
جمعبندی
جلوگیری از ناخن جویدن کودک با تذکر و تنبیه مداوم شروع نمیشود؛ قدم اول، پیدا کردن دلیل و موقعیتهایی است که این رفتار را تحریک میکنند. ایجاد محیط آرام، کاهش فشار، جایگزین کردن فعالیت مناسب برای دستها و تشویق رفتار مطلوب از راهکارهای مفید هستند. اگر عادت شدید، مداوم یا همراه با نشانههای اضطراب و تغییرات رفتاری است، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. گاهی پشت یک عادت کوچک، هیجانی قرار دارد که کودک هنوز توانایی بیان آن را پیدا نکرده است.
