آیا کودک من به بازی‌درمانی نیاز دارد؟
به ۵ سؤال کوتاه پاسخ دهید تا دید اولیه‌ای نسبت به وضعیت کودک خود پیدا کنید.
آیا کودک شما در بیان احساسات یا صحبت کردن درباره نگرانی‌های خود با مشکل روبه‌رو میشود؟
آیا کودک شما در بازی، ارتباط با دیگران یا فعالیت‌های روزمره رفتارهایی نشان می‌دهد که نگرانی شما را بیشتر کرده است؟
آیا کودک شما با اضطراب، ترس، عصبانیت، ناراحتی یا تغییرات هیجانی روبه‌رو شده که آرام کردن یا مدیریت آنها برایتان دشوار است؟
آیا مشکلات عاطفی یا رفتاری کودک شما روی خواب، مدرسه، بازی یا روابط او با خانواده و دوستان تأثیر گذاشته است؟
آیا احساس می‌کنید کودک شما برای بیان احساسات، مدیریت مشکلات یا بهبود ارتباط با دیگران به کمک یک متخصص نیاز دارد؟
وقتی کودک نمیتواند درباره ترس، خشم یا نگرانی‌هایش صحبت کند، ممکن است احساسات خود را با گریه، لجبازی، گوشه‌گیری، پرخاشگری یا افت تحصیلی نشان دهد. در چنین شرایطی، سرزنش یا تنبیه مشکل را حل نمی‌کند؛ کودک پیش از هر چیز به فرصتی امن برای بیان تجربه‌هایش نیاز دارد. بازی درمانی با استفاده از بازی، نقاشی، قصه و نقش‌آفرینی به درمانگر کمک میکند دنیای درونی کودک را بهتر بشناسد و مهارتهای لازم برای کنار آمدن با دشواری‌ها را به او آموزش دهد.
بازی درمانی چیست؟
بازی درمانی روشی تخصصی در روانشناسی کودک است که در آن بازی به ابزاری برای ارتباط، ارزیابی و مداخله درمانی تبدیل میشود. ممکن است کودک نتواند تجربه ناخوشایند را مستقیم توضیح دهد، اما آن را در قالب داستان، انتخاب عروسک‌ها یا نقش‌هایی که به اسباب‌بازی‌ها می‌دهد، بازنمایی میکند. درمانگر آموزش‌دیده با توجه به سن، شرایط رشدی و نیاز کودک، از بازی آزاد یا فعالیت‌های هدفمند استفاده می‌نماید؛ بنابراین جلسه صرفاً سرگرمی یا بازی معمولی نیست. در واقع، بازی درمانی راهی برای برقراری ارتباط با کودک است.
کودک چه زمانی به بازی درمانی نیاز دارد؟
اگر تغییرات رفتاری کودک مداوم شده‌اند، زندگی روزمره یا روابط او را مختل کرده‌اند، یا پس از یک اتفاق دشوار آغاز شده‌اند، ارزیابی تخصصی میتواند کمک‌کننده باشد. این روش برای کودکانی با مشکلات زیر در نظر گرفته میشود:
- اضطراب، ترس‌های شدید و اضطراب جدایی
- پرخاشگری و دشواری در کنترل خشم
- مشکلات سازگاری پس از جدایی والدین یا سوگ
- خجالت و ضعف مهارتهای اجتماعی
- تجربه رویدادهای آسیب‌زا
- برخی مشکلات رفتاری و هیجانی
برای مشکلاتی مانند بیش‌فعالی، اوتیسم یا اختلال یادگیری نیز ابتدا باید نیازهای کودک به‌طور جامع ارزیابی شود و در صورت لزوم درمان‌های مکمل در کنار هم قرار گیرند.
در جلسات بازی درمانی چه اتفاقی می‌افتد؟
در شروع، درمانگر با والدین درباره علت مراجعه، سابقه رشد، شرایط خانه و مدرسه و تغییرات اخیر کودک گفت‌وگو میکند. گاهی دریافت اطلاعات از معلم یا ارزیابیهای تکمیلی نیز لازم است. سپس اهداف درمانی مشخص میشوند و کودک در فضایی متناسب با سن خود با ابزارهایی مانند عروسک، خانه اسباب‌بازی، لگو، خمیر، شن، نقاشی، قصه و بازی‌های رومیزی کار میکند.
ممکن است درمانگر در بعضی جلسات انتخاب بازی را به کودک بسپارد و در بعضی موقعیت‌ها فعالیتی مشخص برای تمرین مهارتی مانند شناخت احساسات، حل مسئله، نوبت‌گیری یا مدیریت خشم پیشنهاد کند. والدین نیز بسته به برنامه درمان، بازخورد می‌گیرند و راهکارهایی برای ادامه حمایت در خانه می‌آموزند.
هر جلسه بازی درمانی چقدر طول می‌کشد و چند جلسه لازم است؟
مدت هر جلسه به سن کودک، نوع مداخله و شرایط مرکز بستگی دارد؛ در بسیاری از برنامه‌ها جلسات حدود ۳۰ تا ۵۰ دقیقه هستند و معمولاً با فاصله هفتگی برگزار میشوند.
تعداد جلسات نیز نسخه ثابتی ندارد. شدت و سابقه مشکل، اهداف درمان، میزان مشارکت کودک و همراهی خانواده بر طول دوره اثر می‌گذارند. برخی کودکان به دوره‌ای کوتاه‌تر و برخی به جلسات بیشتری نیاز دارند. پس از ارزیابی اولیه، درمانگر میتواند درباره بازه احتمالی درمان توضیح دهد و در طول مسیر پیشرفت را بررسی کند. بنابراین نمی‌توان برای همه کودکان تعداد جلسات مشخصی را تضمین کرد.
بهترین مرکز بازی درمانی
انتخاب مرکز مناسب فقط به داشتن اتاق بازی یا اسباب‌بازی‌های متنوع محدود نمی‌شود. تجربه درمانگر در حوزه کودک، ارزیابی دقیق، برنامه متناسب با نیاز هر مراجع، ارتباط روشن با والدین و پیگیری روند درمان اهمیت بیشتری دارند.
مرکز تخصصی مشاوره و روانشناسی خانواده امن در تهران خدمات مرتبط با کودک و نوجوان، از جمله روان‌درمانی کودک، ارزیابی بالینی و بازی درمانی را ارائه می‌دهد. حضور درمانگرانی با رویکردهای متفاوت این امکان را فراهم میکند که برنامه درمانی بر اساس شرایط و نیازهای هر کودک انتخاب شود.
در خانواده امن، فرایند درمان با گفت‌وگو با والدین و شناخت مسئله آغاز میشود؛ سپس درمانگر با توجه به ارزیابی، هدف‌هایی مانند کاهش اضطراب، بهبود ارتباط، شناخت هیجان‌ها یا تقویت خودکنترلی را دنبال میکند.
همچنین همکاری خانواده بخشی مهم از مسیر درمان است؛ زیرا مهارت‌هایی که کودک در جلسات تمرین میکند باید در محیط خانه و روابط روزمره نیز فرصت استفاده پیدا کنند.
متخصص بازی درمانی در تهران
این خدمات باید زیر نظر متخصص سلامت روان آموزش‌دیده در زمینه کار با کودک و روش‌های مبتنی بر بازی ارائه شود.
۱. فرزانه شهباز
ایشان مشاور کودک و نوجوان با مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی هستند و از رویکرد شناختی‌رفتاری و بازی‌درمانی استفاده می‌کنند. فرزانه شهباز در زمینه کار با کودکان دارای اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) نیز فعالیت دارند.
۲. دکتر سیما اسفندیاری
ایشان دارای دکترای علوم تربیتی و روان‌شناس تربیتی در حوزه کودک و نوجوان هستند و از رویکرد گشتالت در جلسات بازی‌محور استفاده می‌کنند؛ آموزش و مشاوره والدین نیز از خدمات سیما اسفندیاری است.
چگونه برای کودک وقت بگیریم؟
اگر رفتار یا حال‌وهوای فرزندتان تغییر کرده و این وضعیت ادامه‌دار است، بهتر است به‌جای برچسب زدن یا مقایسه او با همسالان، علت مشکل را با کمک متخصص بررسی کنید.
برای دریافت راهنمایی و انتخاب درمانگر، میتوانید درخواست مشاوره خود را ثبت کنید. مراجعه به‌موقع، ارزیابی فردی و همراهی والدین به کودک کمک میکند احساساتش را بهتر بشناسد و راه‌های سالم‌تری برای مواجهه با چالش‌ها یاد بگیرد.
