خشونت خانگی فقط به کتک زدن و آسیب جسمی محدود نمی‌شود. گاهی یک رابطه با توهین، تهدید، تحقیر، کنترل مالی، محدود کردن ارتباط با دیگران یا اجبار عاطفی همراه است و فرد به مرور احساس می‌کند اختیار زندگی خود را از دست داده است. ترس، وابستگی عاطفی، نگرانی درباره فرزندان و حتی احساس گناه نیز باعث می‌شود بسیاری از افراد مدت‌ها شرایط آزاردهنده را تحمل کنند.
خشونت خانگی چیست؟
خشونت خانگی به رفتارهای آزاردهنده، تهدیدآمیز یا کنترل‌گرانه‌ای گفته می‌شود که در خانواده یا رابطه عاطفی رخ می‌دهد و سلامت جسم، سلامت روان، امنیت یا استقلال فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این رفتار می‌تواند از سوی همسر، شریک عاطفی، والدین، فرزندان یا سایر اعضای خانواده اتفاق بیفتد.
نکته مهم این است که نبود ضرب و شتم به معنای نبود خشونت نیست. تحقیر مداوم، تهدید، کنترل رفت‌وآمد یا گرفتن استقلال مالی نیز می‌تواند فرد را در یک رابطه ناسالم قرار دهد.
انواع خشونت خانگی
شناخت شکل‌های مختلف آزار کمک می‌کند فرد راحت‌تر شرایط خود را ارزیابی کند.
خشونت جسمی
ضرب و شتم، هل دادن، سیلی زدن، سوزاندن، بستن دست‌وپا یا هر رفتاری که موجب آسیب بدنی شود، در این گروه قرار می‌گیرد.
خشونت روانی و عاطفی
توهین، تحقیر، تهدید، سرزنش مداوم، ترساندن، ایجاد احساس بی‌ارزشی و دور کردن فرد از خانواده و دوستان نمونه‌هایی از آزار روانی هستند.
خشونت اقتصادی
کنترل درآمد، حساب بانکی و هزینه‌های ضروری یا جلوگیری از اشتغال فرد می‌تواند استقلال مالی او را از بین ببرد.
خشونت جنسی
هر نوع رابطه یا رفتار جنسی بدون رضایت، اجبار یا تهدید، مصداق آزار جنسی است و نباید در چارچوب رابطه عاطفی نادیده گرفته شود.
چه عواملی باعث بروز خشونت می‌شوند؟
بروز این رفتار معمولاً به یک علت محدود نیست. الگوهای تربیتی نامناسب، مشاهده خشونت در دوران کودکی، ضعف در کنترل خشم، مصرف مواد، باورهای نادرست درباره سلطه بر همسر و برخی مشکلات روان‌شناختی می‌توانند در شکل‌گیری رفتار خشونت‌آمیز نقش داشته باشند.
با این حال، هیچ‌کدام از این عوامل توجیهی برای آزار دیگری نیستند. مسئولیت رفتار خشونت‌آمیز بر عهده فردی است که آن را انجام می‌دهد.
نشانه‌های قربانی بودن چیست؟
گاهی فرد آنقدر به شرایط موجود عادت کرده که متوجه آسیب‌زا بودن رابطه نمی‌شود. ترس از واکنش همسر، پنهان کردن آثار آسیب، کاهش اعتمادبه‌نفس، احساس گناه، اضطراب، افسردگی، انزوای اجتماعی و وابستگی شدید مالی یا عاطفی می‌توانند زنگ خطر باشند.
اگر چند مورد از این نشانه‌ها را تجربه می‌کنید، لازم نیست منتظر شدیدتر شدن شرایط بمانید. یک ارزیابی تخصصی می‌تواند به روشن شدن وضعیت کمک کند.
تأثیر خشونت خانگی بر سلامت روان
تجربه مداوم آزار می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب، افسردگی، حملات پانیک، بی‌خوابی، کاهش عزت نفس، احساس درماندگی و اختلال استرس پس از سانحه شود. کودکان نیز از فضای پرتنش خانواده تأثیر می‌پذیرند و احتمال بروز اضطراب، مشکلات رفتاری و افت تحصیلی در آن‌ها افزایش می‌یابد.
به همین دلیل، رسیدگی به این مسئله تنها حمایت از یک فرد نیست و سلامت کل خانواده را در بر می‌گیرد.
در مقابل خشونت خانگی چه کنیم؟
اولین قدم، انکار نکردن رفتار آزاردهنده و عادی ندانستن آن است. اگر احساس می‌کنید امنیت شما در خطر قرار دارد، اولویت با دور شدن از موقعیت خطرناک و قرار گرفتن در یک مکان امن است.
صحبت با یک فرد قابل اعتماد، نگهداری مدارک مربوط به تهدید یا آسیب، در دسترس داشتن شماره افراد مورد اعتماد و استفاده از حمایت‌های قانونی و اجتماعی نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد. در کنار این اقدامات، صحبت با روانشناس به فرد کمک می‌کند شرایط خود را دقیق‌تر بررسی کند و برای ادامه مسیر تصمیم آگاهانه‌تری بگیرد.
مجازات خشونت خانگی
جنبه قانونی رفتارهای خشونت‌آمیز با توجه به نوع رفتار، میزان آسیب و قوانین محل زندگی فرد متفاوت است. ضرب‌وجرح، تهدید، اجبار یا برخی رفتارهای دیگر ممکن است پیامدهای قانونی داشته باشند. بنابراین در شرایطی که امنیت فرد در معرض خطر قرار دارد، دریافت راهنمایی از مراجع قانونی و مشاوره حقوقی اهمیت دارد.
چرا قربانیان رابطه را ترک نمی‌کنند؟
پرسیدن اینکه «چرا فرد رابطه را ترک نمی‌کند؟» شرایط پیچیده قربانی را نادیده می‌گیرد. وابستگی عاطفی، ترس از تهدید، نگرانی درباره فرزندان، مشکلات مالی، فشار خانواده و امید به تغییر رفتار فرد آزارگر می‌توانند تصمیم‌گیری را دشوار کنند.
به همین دلیل، سرزنش فرد آسیب‌دیده کمکی به حل مسئله نمی‌کند. او بیشتر از هر چیز به امنیت، حمایت و فرصتی برای بررسی گزینه‌های پیش‌رو نیاز دارد.
نقش روانشناس در کمک به قربانیان
روان‌درمانی فردی می‌تواند به فرد کمک کند تجربه‌های آسیب‌زا را بهتر بشناسد، احساسات خود را پردازش کند، عزت نفس خود را تقویت کند و مهارت‌های تصمیم‌گیری و جرئت‌مندی را افزایش دهد. در صورت نیاز، رویکردهایی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان‌های متمرکز بر تروما نیز می‌توانند در روند درمان مورد استفاده قرار گیرند.
در مرکز مشاوره و روانشناسی خانواده امن، بررسی شرایط فرد و انتخاب مسیر مناسب درمان با توجه به نیازهای او انجام می‌شود. اگر هنوز مطمئن نیستید که شرایط شما نیاز به روان‌درمانی دارد، لازم نیست خودتان تشخیص قطعی بدهید. می‌توانید ابتدا درخواست مشاوره ثبت کنید تا شرایط شما توسط متخصص بررسی شود و درباره ادامه مسیر راهنمایی بگیرید.
جمع‌بندی
شناخت نشانه‌ها و آگاهی از اینکه در مقابل خشونت خانگی چه کنیم، نخستین قدم برای محافظت از خود و اطرافیان است. هیچ‌کس نباید به دلیل ترس، وابستگی یا نگرانی از قضاوت دیگران، آزار را به عنوان بخشی طبیعی از زندگی بپذیرد. اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان در چنین شرایطی قرار دارید، صحبت با یک فرد قابل اعتماد، دریافت حمایت قانونی و مراجعه به روانشناس می‌تواند آغاز مسیر امن‌تری باشد. حتی اگر هنوز نمی‌دانید مشکل شما تا چه اندازه جدی است، ارزیابی اولیه می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر کمک کند.
