دعوا کردن دانش آموزان در مدرسه یکی از رفتارهایی است که میتواند والدین، معلمان و حتی خود دانشآموز را نگران کند. گاهی یک اختلاف کوچک بین دو دانشآموز به مشاجره لفظی و درگیری فیزیکی تبدیل میشود و گاهی نیز دعوا نتیجه مشکلاتی است که برای مدت طولانی در روابط دانشآموزان وجود داشته است. اما چرا بعضی از دانشآموزان در مدرسه زودتر وارد درگیری میشوند؟ آیا دعوا کردن همیشه نشانه پرخاشگری است؟
واقعیت این است که پشت رفتار پرخاشگرانه دانشآموز دلایل مختلفی وجود دارد. شناخت این دلایل به والدین و مسئولان مدرسه کمک میکند بهجای تمرکز صرف بر تنبیه، علت رفتار را پیدا کنند و برای اصلاح آن راهکار مناسبی در نظر بگیرند.
مهمترین دلایل دعوای دانشآموزان در مدرسه
دعوا کردن دانش آموزان در مدرسه معمولاً تحت تأثیر چند عامل شکل میگیرد.
ناتوانی در کنترل خشم
یکی از دلایل رایج دعوا، ناتوانی دانشآموز در مدیریت خشم است. بعضی کودکان و نوجوانان هنگام ناراحتی نمیدانند چگونه احساس خود را بیان کنند. در نتیجه، به جای صحبت کردن، فریاد میزنند، توهین میکنند یا به طرف مقابل آسیب میزنند.
خشم به خودی خود احساس غیرطبیعی یا بدی نیست؛ مسئله زمانی ایجاد میشود که دانشآموز نتواند واکنش خود را کنترل کند. یادگیری مهارتهایی مانند مکث کردن، دور شدن از موقعیت و بیان کلامی احساسات، به مدیریت بهتر خشم کمک میکند.
اختلاف با دوستان و همکلاسیها
روابط دوستانه در مدرسه برای کودکان و نوجوانان اهمیت زیادی دارد. اختلاف بر سر بازی، وسایل شخصی، شوخی، گروههای دوستی یا حتی یک جمله ساده، گاهی زمینه درگیری را فراهم میکند.
دانشآموزی که احساس میکند دوستش او را نادیده گرفته یا به او بیاحترامی کرده است، در صورت نداشتن مهارت حل تعارض، به جای گفتوگو موثر وارد مشاجره میشود.
زورگویی و قلدری در مدرسه
یکی دیگر از عوامل مهم، زورگویی یا قلدری است. دانشآموزی که بارها مورد تمسخر، تهدید، تحقیر یا آزار همکلاسیها قرار میگیرد، ممکن است برای دفاع از خود واکنش تهاجمی نشان دهد.
البته واکنش خشونتآمیز راهحل مناسبی برای زورگویی نیست و ممکن است شرایط را پیچیدهتر کند. در چنین موقعیتی لازم است والدین و مدرسه موضوع را جدی بگیرند و بدون سرزنش دانشآموز، شرایط را بررسی کنند.
الگو گرفتن از محیط اطراف
کودکان و نوجوانان بسیاری از رفتارهای خود را از محیط اطراف یاد میگیرند. اگر دانشآموز در خانواده، گروه دوستان یا محتوای رسانهای مرتباً با رفتارهای خشونتآمیز روبهرو شود، درگیری را بهعنوان روشی برای حل اختلاف یاد میگیرد.
به همین دلیل لازم است بزرگسالان به شیوه برخورد خود با خشم و اختلاف نیز توجه داشته باشند. کودک فقط از توصیههای والدین یاد نمیگیرد؛ بلکه رفتار آنها را نیز مشاهده و الگوبرداری میکند.
چه عواملی احتمال دعوا کردن را بیشتر میکنند؟
گاهی چند عامل همزمان باعث افزایش رفتار پرخاشگرانه میشوند. خستگی، فشار درسی، مشکلات خانوادگی، احساس طرد شدن، شکست تحصیلی، مشکلات ارتباطی و ناتوانی در برقراری رابطه مناسب با همکلاسیها میتوانند زمینه بروز رفتارهای تند را افزایش دهند.
همچنین بعضی دانشآموزان به دلیل ضعف در مهارتهای اجتماعی، در بیان خواستههای خود و حل اختلاف با دیگران مشکل دارند. در چنین شرایطی آموزش مهارت گفتوگو، حل مسئله و کنترل هیجان اهمیت زیادی دارد.
از کجا بفهمیم دعوا کردن نیاز به بررسی بیشتری دارد؟
یک درگیری ساده و گاهبهگاه لزوماً به معنای وجود یک مشکل جدی نیست. با این حال، اگر دعوا کردن به شکل مکرر اتفاق بیفتد یا شدت آن افزایش پیدا کند، بهتر است موضوع جدیتر بررسی شود.
نشانههایی مانند درگیریهای مکرر، تهدید دیگران، آسیب زدن عمدی، عصبانیت شدید، مشکل در برقراری دوستی، افت تحصیلی یا امتناع از رفتن به مدرسه میتوانند نشان دهند که دانشآموز به حمایت بیشتری نیاز دارد.
همچنین اگر کودک پس از دعوا بهشدت مضطرب، منزوی یا ترسیده میشود، بهتر است فقط رفتار ظاهری او بررسی نشود و شرایطی که باعث این واکنش شده نیز مورد توجه قرار گیرد.
والدین در برابر دعوای فرزندشان چه کار کنند؟
اولین قدم این است که والدین بدون قضاوت و عصبانیت با فرزند خود صحبت کنند. پرسیدن سؤالهایی مانند «چه اتفاقی افتاد؟»، «قبل از دعوا چه چیزی باعث ناراحتی تو شد؟» و «وقتی عصبانی شدی چه احساسی داشتی؟» میتواند به شناخت علت کمک کند.
بهتر است والدین فقط روی این موضوع تمرکز نکنند که «چرا دعوا کردی؟» بلکه به دانشآموز آموزش دهند چگونه در موقعیت مشابه، دفعه بعد واکنش متفاوتی نشان دهد.
همکاری با معلم و مسئولان مدرسه نیز اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است بخشی از اتفاقات در محیط مدرسه رخ دهد و والدین از آن اطلاع نداشته باشند.
چه زمانی مراجعه به روانشناس ضروری است؟
اگر درگیریهای دانشآموز بهصورت مکرر تکرار شود، شدت زیادی داشته باشد، به خود یا دیگران آسیب بزند یا روابط و عملکرد تحصیلی او را تحت تأثیر قرار دهد، بهتر است برای ارزیابی تخصصی به روانشناس کودک و نوجوان مراجعه شود. متخصص پس از بررسی علت رفتار و شرایط فردی و خانوادگی دانشآموز، نوع مداخله مناسب را انتخاب میکند. این مداخلات بر اساس شرایط کودک شامل آموزش مهارتهای کنترل خشم و تنظیم هیجان، تقویت مهارتهای ارتباطی و حل تعارض، رفتاردرمانی یا جلسات رواندرمانی کودک و نوجوان و خانواده درمانی است.
در مرکز مشاوره و روانشناسی خانواده امن، شرایط دانشآموز توسط متخصص بررسی میشود تا متناسب با مشکل و نیاز او، خدمات روانشناختی مناسب در نظر گرفته شود. در صورت نیاز، والدین نیز در روند مشاوره مشارکت میکنند تا نحوه برخورد با خشم، پرخاشگری و تعارضهای کودک را بهتر یاد بگیرند و مسیر درمان با حمایت خانواده ادامه پیدا کند.
اگر درگیریهای دانشآموز تکرار میشوند، شدت زیادی دارند، به دیگران یا خودش آسیب میزند یا این رفتار بر تحصیل و روابط اجتماعی او تأثیر گذاشته است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
برای شروع مسیر بررسی و درمان، درخواست مشاوره خود را ثبت نمایید.
جمعبندی
دعوا کردن دانش آموزان در مدرسه همیشه نتیجه «شیطنت» یا «بدرفتاری» نیست. خشم کنترلنشده، اختلاف با دوستان، زورگویی، فشارهای محیطی و ضعف در مهارتهای ارتباطی در شکلگیری این رفتار نقش دارند.
بنابراین برخورد مؤثر با دعوای دانشآموزان، تنها به تنبیه محدود نمیشود؛ بلکه باید علت رفتار شناسایی و مهارتهای لازم برای کنترل هیجان و حل تعارض به کودک آموزش داده شود.
